Op 5 mei 2026 brachten Tekstverslaafd en Kunstbende een open podium naar het Bevrijdingsfestival in Roermond. Enerzijds was dit een podium waar ik dolgraag wilde staan, want ik waardeer onze vrijheid net zo veel als ieder ander. Toch hield ik, met de huidige stand van zaken in de wereld, enige twijfel in mijn hart. Hoeveel mensen staan op Bevrijdingsdag te feesten, om de volgende dag weer aan het werk te gaan om al waar voor gevochten is teniet te doen? Uit dit dilemma ontstond PARADOX - een kritische noot, vanuit een diep verlangen dat we weer mogen zien waar het allemaal om draait.
Ik heb lang getwijfeld om hier te staan, om me aan te melden voor dit podium en hier een tekst voor te dragen. In alle eerlijkheid, mijn relatie tot 4 en 5 Mei is complex. Dat wil overigens niet zeggen dat ik geen respect heb voor hetgeen we op deze dagen herdenken en vieren. Sterker nog, ik vind dat dit land in al haar hypocrisie elk greintje respect naar de kern van Dodenherdenking en Bevrijdingsdag is verloren.
Zeg mij, hoeveel waarde heeft het herdenken, zeggen “dit nooit meer” terwijl er elders in de wereld bommen vallen? Als we twee minuten stil zijn, maar vervolgens vrolijk doorzwijgen - is dat dan herdenken, of instemmen? Sluiten we naast onze mond ook onze ogen?
Gelukkig was je verf even makkelijk van een monument als bloed van je handen.
“Dit nooit meer” tenzij er grof geld te verdienen valt, natuurlijk.
“Dit nooit meer” tenzij het niet echt diplomatiek is om ons uit te spreken.
“Dit nooit meer” tenzij die fascisten misschien toch wel een punt hadden.
Want als de vergetenen om een krans vragen, zijn we respectloos. Mensen met een beperking, queer personen, socialisten. Maar goed, erkennen dat ook die groepen slachtoffer werden van het nazi-regime, is natuurlijk een tikkeltje ongemakkelijk voor onze regering.
In Amsterdam spreekt een Lutherse veldpredikant op de Dodenherdenking. Die doen niet aan Aflaten, maar gelukkig is een kranslegging ongeveer hetzelfde. We kopen onze zonden af met een paar bloemen en nog vóór ze verwelkt zijn, vallen we terug in verderf. Keer op keer.
Langzaam maar zeker herschrijven we de geschiedenis tot iets waar we trots op mogen zijn. Het dappere Nederlandse volk kwam massaal en onverveerd in verzet tegen de Duitse bezetter. Mijn opa ook, die heeft in het Oranjehotel en Dachau gezeten, een echte held. Dat hij was opgepakt omdat hij na zijn bewuste intreding bij de SS en de Wehrmacht toch weigerde trouw te zweren aan Hitler, dat wordt voor het gemak even vergeten.
De reden waarom hij was opgepakt, leerde ik pas in het Nationale Archief. Je weet wel, dat “Oorlog voor de Rechter” gebeuren waar mensen zich toch wel druk over maakten, want stel je voor… We willen vast blijven houden aan de fictie dat we allemaal afstammen van helden, want we moeten natuurlijk wel trots kunnen blijven op ons verleden.
Troost je: afstammen van een fout iemand is pas jouw probleem als je diens fouten blijft herhalen.
Gelukkig zouden we allemaal bij het verzet gaan, toch?
Maar natuurlijk wel alleen als onze eigen vrijheid in gevaar komt.
“Vrijheid is ons belangrijkste recht” - houd toch op. Vrijheid is geen recht. Vrijheid is een plicht die wij van mens tot mens hebben. Geen nobel streven van een enkeling, maar een keuze die we samen, dag in, dag uit, moeten maken.
Wie enkel voor zijn eigen vrijheid staat, staat voor niets dan een leugen. Wie enkel voor zijn eigen vrijheid vecht, vecht voor niets dan een illusie. Kijk weg als ze komen voor de communisten, de sociaaldemocraten, de vakbondsleden en de Joden… En als ze jou komen halen, is er niemand die nog protesteren kan.
Echte vrijheid is een paradox en wie haar nastreeft moet dat erkennen, want vrijheid maak je samen. Niet alleen met gelijkgestemden maar ook met “de ander”, met dialoog en verbinding. Vaak is de ander namelijk zo slecht nog niet, maar is het verdeel en heers.
Zie hier, in mij, de vrijheid en de paradox. Sinds een paar jaar in transitie. Fysiek, als vrouw naar man. Spiritueel, als atheïst naar katholiek. Veel mensen hebben over minstens één van de twee een mening. Nog meer mensen vinden dat ik niet beide zou kunnen zijn.
Maar wie staat voor vrijheid, moet de keuze tot onvrijheid respecteren.
“Hijabs zouden illegaal moeten zijn, want dat ontneemt een vrouw haar vrijheid.”
En wat vindt zij daar zelf van? Heb je haar dat gevraagd, of is jouw visie van vrijheid gewoon de enige juiste? Moet iedereen kunnen zeggen wat hij vindt en denkt totdat je het er niet mee eens bent?
Gelukkig hebben wij de vrijheid een paradox te zijn. Niet één, maar twee – drie, als ik zou willen. De vrijheid óm te willen, te twijfelen, een weg te gaan en om te draaien. Honderd rondjes op de rotonde, heen en weer. Stilstaan. Herdenken. Vieren.
Want vrijheid is geen vrijheid als we onszelf begrenzen met gelijkgestemden, de keuze tot onvrijheid niet valide als die door iemand anders wordt gemaakt. Echte vrijheid schuurt, maakt ongemakkelijk, zet aan het denken - dat is haar kracht.
Echte vrijheid is een paradox en wie haar nastreeft moet dat ook vieren.
En herdenken? Herdenken doen we pas écht door de lessen uit het verleden toe te passen, te voorkomen dat de lijst nog langer wordt, niet alleen hen te herdenken die wij dat waardig achten. Want wie selectief herdenkt spreekt ook selectief uit. Wie alleen naar de helden kijkt zal de vijand niet herkennen. Wie het heden schrijft, schrijft ook de geschiedenis.
En zo zijn er miljoenen doden nooit gevallen.
Ik heb lang getwijfeld om hier te staan, om me aan te melden voor dit podium en hier een tekst voor te dragen, want mijn relatie tot 4 en 5 Mei is complex. Maar over tachtig jaar zullen wij allemaal altijd helden geweest zijn. Het dappere Nederlandse volk kwam massaal en onverveerd in verzet tegen het onrecht in de wereld. Bleef twee minuten stil uit eerbied voor de slachtoffers van toen en sprak zich daarna luidkeels uit tegen de slachtoffers van nu.
Ik hoop alleen dat mijn verhaal niet verdraaid hoeft te worden om in dat plaatje te passen als de kransen gelegd worden en het Wilhelmus klinkt:
Mijn schilt ende betrouwen
Zijt ghy, O Godt, mijn Heer.
Op U soo wil ick bouwen,
Verlaet my nimmermeer;
Dat ick doch vroom mag blijven
U dienaer t'aller stond
Die tyranny verdrijven,
Die my mijn hert doorwondt.
Reactie plaatsen
Reacties